Jak wybrać dobry kwas alfa-liponowy: na co patrzeć na etykiecie
Kwas alfa-liponowy (ALA) występuje w aptekach jako lek na neuropatię cukrzycową, a w sklepach ze zdrową żywnością jako suplement „na metabolizm”. Produkty różnią się formą chemiczną, dawką i jakością. Redakcja podpowiada, jak czytać etykietę, żeby wiedzieć, co naprawdę się kupuje.
Krótko o kwasie alfa-liponowym
Kwas alfa-liponowy, nazywany też kwasem tioktowym, to związek zawierający siarkę, który organizm wytwarza w mitochondriach w niewielkich ilościach. Pełni funkcję kofaktora kluczowych kompleksów enzymatycznych, m.in. dehydrogenazy pirogronianowej i dehydrogenazy alfa-ketoglutaranowej, biorących udział w przemianach energetycznych.
W postaci wolnej, przyjmowanej w suplementach, ALA działa jako przeciwutleniacz. Zarówno forma utleniona, jak i zredukowana (kwas dihydroliponowy) neutralizują wolne rodniki i pomagają regenerować inne antyoksydanty, takie jak witamina C, witamina E i glutation (Shay i wsp., 2009).
Najlepiej udokumentowane zastosowanie kliniczne to łagodzenie objawów polineuropatii cukrzycowej. Badanie SYDNEY 2 (Ziegler i wsp., 2006) wykazało, że doustny ALA w dawce 600 mg na dobę zmniejszał nasilenie objawów, takich jak pieczenie i drętwienie stóp, w porównaniu z placebo.
W środowisku sportowym ALA bywa reklamowany jako środek poprawiający wrażliwość na insulinę i „kierujący” węglowodany do mięśni. Dane na ten temat u zdrowych osób są skąpe i nie pozwalają na mocne wnioski – warto o tym pamiętać, czytając obietnice na opakowaniu.
Forma chemiczna: R, S i racemat
Cząsteczka kwasu alfa-liponowego jest chiralna, czyli występuje w dwóch odmianach – enancjomerach R i S, będących swoimi lustrzanymi odbiciami. W przyrodzie i w organizmie występuje wyłącznie forma R, związana z białkami enzymów. Forma S powstaje tylko w syntezie chemicznej.
Większość tańszych preparatów zawiera mieszaninę racemiczną, oznaczaną jako „kwas alfa-liponowy” lub „R/S-ALA”, z równą ilością obu form. Droższe produkty oferują czysty enancjomer R, opisywany jako R-ALA lub „kwas R-liponowy”. Badania farmakokinetyczne (Hermann i wsp., 1996) wskazują, że po podaniu racematu stężenie formy R w osoczu jest wyższe niż formy S.
Czysty R-ALA jest jednak mniej stabilny – łatwo polimeryzuje pod wpływem temperatury i wilgoci. Dlatego część producentów stosuje sól sodową (Na-R-ALA) lub inne formy stabilizowane. Na etykiecie warto szukać informacji, czy podana dawka odnosi się do samego kwasu, czy do soli.
| Oznaczenie na etykiecie | Co oznacza | Na co zwrócić uwagę |
|---|---|---|
| Kwas alfa-liponowy / ALA | Najczęściej racemat R/S 50:50 | Forma stosowana w większości badań klinicznych |
| R-ALA, kwas R-liponowy | Czysty enancjomer naturalny | Wyższa cena, mniejsza stabilność |
| Na-R-ALA | Sól sodowa formy R | Czy dawka podana jest jako kwas, czy jako sól |
| Kwas tioktowy | Synonim ALA (nazwa w lekach) | Ten sam związek |
Warto zaznaczyć, że badanie SYDNEY 2 oraz większość innych badań klinicznych przeprowadzono z formą racemiczną. Przewaga R-ALA w efektach klinicznych nie została jednoznacznie wykazana w porównawczych badaniach u ludzi.
Dawka, porcja i przyjmowanie
Na etykiecie kluczowa jest zawartość ALA w porcji dziennej, a nie w pojedynczej kapsułce. Producent może podać „600 mg” w nazwie produktu, a w tabeli wartości odżywczych wyjaśnić, że jest to zawartość w trzech kapsułkach. W badaniach klinicznych najczęściej stosowano 300–600 mg na dobę.
Ważna jest pora przyjmowania. Badanie Gleitera i wsp. (1996) wykazało, że jedzenie wyraźnie zmniejsza biodostępność kwasu tioktowego. Dlatego produkty lecznicze zaleca się przyjmować na czczo, około 30 minut przed posiłkiem. Dobra etykieta suplementu powinna zawierać podobną wskazówkę.
Kwas alfa-liponowy ma krótki okres półtrwania – rzędu kilkudziesięciu minut – dlatego niektóre preparaty oferują formy o przedłużonym uwalnianiu. Ich zaletą może być łagodniejszy przebieg stężenia i lepsza tolerancja żołądkowa, choć dowody na przewagę kliniczną są ograniczone.
- Sprawdź zawartość ALA w porcji dziennej i liczbę kapsułek w porcji.
- Zobacz, czy podano formę (racemat, R-ALA, sól sodowa).
- Szukaj zalecenia przyjmowania na czczo.
- Oceń listę substancji pomocniczych i ewentualne dodatki (np. biotyna, witaminy z grupy B).
- Zwróć uwagę na datę ważności i warunki przechowywania – ALA jest wrażliwy na ciepło i światło.
Lek czy suplement – status w Polsce
W Polsce kwas tioktowy jest dostępny w dwóch kategoriach. Jako produkt leczniczy, zarejestrowany przez Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, w postaci tabletek 300 i 600 mg oraz roztworu do infuzji. Taki preparat przeszedł ocenę jakości, skuteczności i bezpieczeństwa, a jego skład jest ściśle kontrolowany.
Jako suplement diety ALA jest jedynie zgłaszany do Głównego Inspektoratu Sanitarnego. Zgłoszenie nie oznacza oceny jakości ani skuteczności produktu. Producent odpowiada za zgodność składu z deklaracją, ale kontrole są wyrywkowe, a rynek bardzo zróżnicowany.
Na etykiecie suplementu nie powinno być oświadczeń o leczeniu chorób, np. „leczy neuropatię”. Takie sformułowania są niezgodne z prawem żywnościowym UE i powinny budzić nieufność wobec całego produktu.
Dla osób z cukrzycą i objawami neuropatii lepszym wyborem jest konsultacja z lekarzem i ewentualnie produkt leczniczy, którego dawka i jakość są gwarantowane.
Bezpieczeństwo i sygnały ostrzegawcze
W dawkach stosowanych w badaniach ALA jest zwykle dobrze tolerowany. Najczęstsze działania niepożądane to nudności, zgaga, dyskomfort w żołądku, a niekiedy wysypka. Przy wyższych dawkach częstość dolegliwości żołądkowo-jelitowych wyraźnie rośnie.
Ponieważ ALA może poprawiać wychwyt glukozy, u osób przyjmujących insulinę lub doustne leki przeciwcukrzycowe istnieje ryzyko hipoglikemii. Opisywano także rzadki autoimmunologiczny zespół insulinowy związany z przyjmowaniem ALA, częściej u osób z określonymi wariantami genetycznymi HLA. Dlatego suplementację w tej grupie należy uzgodnić z lekarzem (Gomes i Negrato, 2014).
Osoby z niedoborem tiaminy, np. nadużywające alkoholu, powinny zachować szczególną ostrożność. W przypadku chorób tarczycy wskazana jest konsultacja, ponieważ opisywano możliwy wpływ ALA na przemiany hormonów tarczycy.
Sygnały ostrzegawcze na etykiecie: brak informacji o formie i dawce na porcję, obietnice „spalania tłuszczu” lub „leczenia cukrzycy”, bardzo wysokie dawki bez uzasadnienia oraz brak danych producenta lub numeru partii.
Wnioski redakcji
Przy wyborze kwasu alfa-liponowego najważniejsze są: forma chemiczna, dawka w porcji dziennej i zalecenie przyjmowania na czczo. Forma racemiczna jest najlepiej przebadana, a przewaga R-ALA nie została jasno udowodniona.
W Polsce kwas tioktowy funkcjonuje zarówno jako lek, jak i suplement – w przypadku neuropatii cukrzycowej warto wybierać produkt leczniczy i konsultować się z lekarzem.
Etykieta pełna obietnic, a uboga w konkretne dane, to sygnał, że lepiej poszukać innego produktu.
Na naszej stronie znajdziesz także materiały o wyborze turkesteronu po etykiecie, o koenzymie Q10 po czterdziestce oraz o kwercetynie i jej działaniu.
Bibliografia
- Shay KP, Moreau RF, Smith EJ, Smith AR, Hagen TM. Alpha-lipoic acid as a dietary supplement: molecular mechanisms and therapeutic potential. Biochim Biophys Acta. 2009;1790(10):1149–1160.
- Ziegler D, Ametov A, Barinov A, et al. Oral treatment with alpha-lipoic acid improves symptomatic diabetic polyneuropathy: the SYDNEY 2 trial. Diabetes Care. 2006;29(11):2365–2370.
- Hermann R, Niebch G, Borbe HO, et al. Enantioselective pharmacokinetics and bioavailability of different racemic alpha-lipoic acid formulations in healthy volunteers. Eur J Pharm Sci. 1996;4(3):167–174.
- Gleiter CH, Schug BS, Hermann R, et al. Influence of food intake on the bioavailability of thioctic acid enantiomers. Eur J Clin Pharmacol. 1996;50(6):513–514.
- Gomes MB, Negrato CA. Alpha-lipoic acid as a pleiotropic compound with potential therapeutic use in diabetes and other chronic diseases. Diabetol Metab Syndr. 2014;6(1):80.
